صنعت آن سر بنفشه خبّازى اكليل الملك از هريك دو مثقال و نيم جو مقشّر عنب الثعلب مغز حب القرطم از هريك پنج مثقال جوشانيده صافى نموده خيارشنبر پنج مثقال ترنجبين شيرخشت از هريك ده مثقال در آن حل كرده صافى نموده روغن بادام شيرين ده مثقال اضافه نموده دو بار بان حقنه نمايند و شرط آنست كه هربار پنجاه مثقال تا شصت مثقال باشد و كمتر از پنجاه مثقال خوب نيست و هرگاه كه حرارت مفرط نباشد سناء مكّى چهار مثقال كل بابونه خارخسك از هريك دو مثقال اضافهء مطبوخ نمايند و بورهء ارمنى سوده يك درم بران پاشيده حقنه نمايند و چون احتياج بحقنه شده باشد در بعض امراض مانند صرع و سكته و لثيرغس و مفاصل مزمنه و امثال اينها به اين حقنهء حاره حقنه نمايند صنعت آن اسطوخودوس تربد سفيد جعده مغز حبّ الخروع قنطوريون دقيق شبت سورنجان از هريك دو مثقال سناء مكى چهار مثقال غاريقون سفيد يك مثقال مغز حبّ القرطم سه مثقال عنّاب ده دانه سپستان بيست دانه بسفايج فسقى سه مثقال جوشانيده صافى نموده فلوس خيارشنبر پانزده مثقال شكر سرخ پنج مثقال دران حل كرده باز صافى نموده روغن بادام شيرين ده مثقال اضافه نموده همكى آب را دو حصّه نموده و در يك حصّه مقل ازرق دو دانك بورهء ارمنى يك مثقال جاوشير يك دانك داخل كرده حقنه نمايند و اكر قوى تر خواهند شحم حنظل جندبيدستر از هريك يك دانك اضافه نمايند و اكر حرارت در نهايت افراط باشد اجزاى حقنه اول را بعد از صافى نمودن يك پياله لعاب بزرقطونا و روغن كدو اضافه نمايند و بايد كه اجزا را در سه صد مثقال آب باتش ملايم به‌پزند تا به صد مثقال برسد بعد از آن صافى نموده دو حصّه نمايند هر حصّهء پنجاه مثقال و هرگاه آب حقنه دير بركردد به قدر نصف آب اول باز بايد ريخت تا آب اول را بياورد حقنهء مسهلهء بارده از حكيم محمّد فاضل قرشى نافع از براى امراض حارّه صنعت آن برك چقندر يك دسته لطيف جو مقشر سناء مكّى كل بنفشه تخم خطمى سفيد تخم خبازى از هريك يك كف اصل السوس يك مثقال سپستان سى دانه جوشانيده صافى نموده پس فلوس خيارشنبر پانزده درم شكر سرخ هفت درم دران حل كرده با عسل خيارشنبر تمام جدا شود پس بپالايند و روغن بادام شيرين يك مثقال روغن كنجد هفت درم بورهء ارمنى يك درم سردارو نمايند و اكر نبوده باشد حمى قوى ربع درمى سقمونيا داخل نمايند و سزاوار آنست كه بوده باشد مقدار آن نصف رطلى و زياده بران نباشد مكر اندكى تا مزاحمت بامعاى دقاق و معده نرساند پس مورث غشى كردد و بوده باشد نيم كرم مايل بحرارت حقنهء مسهلهء باردهء ديكر طبع بكشايد و همه بيماريهاى كرم را سودمند باشد صنعت آن سناء مكّى هفت درم عناب سپستان از هريك سى دانه جو مقشر نيم كوفته ده درم كل خطمى سفيد اكليل الملك سبوس كندم حسك نيم‌كوفته از هريك يك كف كل بنفشه پنج درم انجير زرد ده دانه همه را در سه رطل آب بجوشانند تا بيك رطل رسد صافى نموده شكر سرخ روغن كدو روغن بنفشه آبكامه از هريك ده درم اضافه نموده برهم زنند و نيم كرم به دو دفعه حقنه نمايند حقنهء مسهلهء ديكر نافع در امراض مركبه صنعت آن آب چغندر شصت درم فلوس خيارشنبر پانزده درم شكر سرخ هفت درم دران حل كرده بپالايند روغن كنجد هفت درم بوره ارمنى يك درم سوده اضافه نموده حقنه نمايند و اين استفراغ بلغم مخلوط بصفرا كند و اوجاع ظهر بلغمى و اوجاع ظهر مركب از بلغم و صفرا را نافع باشد حقنهء مسهلهء ديكر نافع از براى امراض باردهء بلغميّهء دماغيّه صنعت آن صعتر فارسى اسطوخودوس از هريك پنج مثقال سناء مكّى چهار مثقال سبوس كندم كفى كل بنفشه ورق كل سرخ از هريك دو مثقال و نيم عود الصّليب دو دانك مويز منقى بيست دانه جوشانيده صافى نموده شكر سرخ دو استار روغن كل سرخ پنج استار بورهء ارمنى سوده نيم درم داخل كرده عمل نمايند حقنهء مسهلهء ديكر كه همين نفع دارد صنعت آن آب برك چقندر چهل درم روغن كنجد آبكامهء رقيق از هريك بيست درم ممزوج كرده حقنه نمايند حقنهء مسهلهء حاده منقول از قرشى استفراغ بلغم كند و قولنج و اوجاع ظهر بلغمى را نافع بود صنعت آن آب برك چغندر يك‌صد درم بجوشانند در آن بسفايج فستقى سناء مكّى قنطوريون دقيق از هريك شش درم مويز طايفى منقى از حب هفت درم و بپالايند پس مغز فلوس خيارشنبر پانزده درم عسل مصفى ده درم در آن بمالند تا تمام عسل فلوس خيارشنبر جدا شود مرتبهء ديكر بپالايند پس بورهء ارمنى محموده از هريك ربع درمى سوده سر دارو نموده برهم زنند و بان حقنه نمايند [ حقنهء حادهء جالينوس ] حقنهء حادهء جالينوس اين حقنه بادهاى غليظ را تحليل دهد و فالج و لقوه و صرع و سكته و امثال اينها را سود دارد صنعت آن حلبه بزر كتان از هريك ده درم انجير زرد ده دانه حب الخروع مقشر نيم كوفته بيست درم برك خروع سى درم مغز حب القرطم ده درم سداب هفت درم برك اسپست سى درم سبوس كندم بيست درم مغز بادام مقشر نيم كوفته پنج درم سپستان اصل السوس ريشهء خطمى از هريك نيم رطل همه را در ده رطل آب بجوشانند تا بسه رطل رسد پس بپالايند و در هر رطلى از آن مقل ازرق دو درم سكبينج يك مثقال جاوشير دو درم اشق يك مثقال حل كنند پس بان صافى نموده در روغن ناردين ده درم عسل مصفى يك اوقيه و نيم آبكامه دو اوقيه و نيم اضافه نموده و برهم زنند تا اميخته شود پس نيم كرم بسه دفعه حقنه نمايند حقنهء حادهء ديكر اصحاب سكته و صرع و فالج و قولنج بلغمى را سود دارد صنعت آن شحم حنظل قنطوريون دقيق نانخواه شبت حلبه سداب از هريك كفى در يكمن آب بجوشانند تا به نصف رسد يعنى يك رطل بماند و بپالايند پس سكبينج دو درم زهرهء كاو دو درم در آن حل كرده عسل مصفّى ده درم روغن بادام تلخ يك اوقيه اضافه نموده بورهء ارمنى هفت درم سوده داخل نموده حقنه نمايند [ حقنهء حاده تاليف قدوة الاطبّا والد و استاد فقير ] حقنهء حاده قلمى فرموده‌اند كه از تاليف قدوة الاطبّا والد و استاد فقير قدس سرّه است نافع از براى جميع امراض بلغمى چون صرع و سكته و فالج و لقوه و سبات و قولنج و وجع خاصره و برد رحم و امثال اينها صنعت آن برك كلم و برك چغندر و برك كرفس از هريك دستهء آب اينها را كرفته سبوس كندم آرد جو از هريك كفى لسان الثور بادرنجبويه بسفايج فستقى اسطوخودوس قنطوريون دقيق زوفاء خشك تربد سفيد زنجبيل اكليل الملك اشق شحم حنظل عنب الثّعلب پرسياوشان پوست بيخ كبر بيخ كرفس بيخ باديان اصل السّوس پوست بيخ كاسنى تخم خربزه خاشا كل بنفشه كل خطمى تخم خبّازى اذخر مكى افسنتين رومى كمافيطوس كماذريوس حلبه سورنجان از هريك دو مثقال انجير زرد عناب سرمق اصفهانى از هريك ده دانه مويز منقى سپستان از هريك بيست دانه سناء مكى چهار مثقال مجموع را در يكمن نيم تبريز آب بجوشانند تا نيمن يعنى سه صد مثقال صيرفى آب بماند پس صافى نموده فلوس خيارشنبر پانزده مثقال شيرخشت خراسانى ترنجبين كلقند افتابى از هريك ده مثقال در آن حل كرده بپالايند آبكامهء رقيق روغن كل سرخ بابونه از هريك ده مثقال روغن ناردين روغن حبّ الخروع روغن بادام تلخ از هريك چهار مثقال ريوند چينى سوده يك درم بورهء هندى نمك طعام سوده از هريك يك مثقال سردارو نموده اول مرتبه يك دفعه به آب و نمك حقنه نمايند پس چهار مرتبه باب مطبوخ مذكور عمل